U selu Kolari rodio se 1800 – te godine Ilija Milosavljević trgovački virtuoz koji je tokom svog života stvorio veliko bogatstvo a njegovo ime zahvaljujući zadužbinama i bogougodnim delima nije ostalo zaboravljeno.

Vezu sa mestom gde je rođen i gde će provesti detinjstvo sačuvao je kroz nadimak Kolarac. Nadimak je vremenom postao neraskidivi deo njegovog imena, odnosno prerastao je u prezime.

Iz prvih godina Kolarčevog ovozemaljskog života nemamo mnogo podataka. Skromno obrazovanje, najverovatnije do četiri razreda, dobio je u rodnim Kolarima. Sa ove vremenske distance možemo pretpostaviti da mu je matematika ili račun kako se tada nazivala bio omiljeni školski predmet.

Slom Prvog Srpskog ustanka i represalije nad srpskim stanovništvom narednih godina nagnali su mnoge da napuste ognjišta, pređu Dunav i nasele se u tadašnjoj Austriji. To su uradili i Kolarčevi roditelji, koji sa četvoricom sinova 1813 godine dolaze u banatsko selo Crepaju. Iako još dete Kolarac kreće u svoj prvi ozbiljniji posao. Otkupljuje ribu od tamiških i dunavskih alasa i prodaje srpskim izgnanicima kojih je tada bilo poprilično u Donjem Banatu. Posle izvesnog vremena Turci amnestiraju odbegle Srbe i Kolarčeva porodica vraća se u Kolare. Iliju međutim ''ne drži mesto'' i ubrzo odlučuje da u gradu potraži posao. U Beograd stiže sa nešto sitnine u džepu i prevelikom željom da uspe.

Prvih desetak godina Kolarac neumorno radi i štedi. Godine 1827 oženio se Sinđelijom (1809-1855), ćerkom Milutina Radovanovića veoma cenjenog i poštovanog beogradskog trgovca. Sledeće, 1828 godine mladi bračni par prelazi u Pančevo, tada već poznatu trgovačku varoš na granici dva Carstva. Ovde će oni provesti narednih 28 godina u skladnom i srećnom braku. Podržavan od supruge, Kolarac više nego uspešno trguje žitom i stokom. NJihovo bogatstvo se iz godine u godinu vrtoglavo uvećava. Kupuju kuću na Žitnom trgu br.11 (danas Trg Slobode br.3). Zahvaljujući ugledu i bogatstvu koje su stekli Kolarac i supruga 1842 godine zvanično postaju građani Pančeva odnosno austrijski podanici.

Nakon prerane smrti voljene supruge Sinđelije (1855) Ilija Kolarac se još kratko vreme zadržava u Pančevu i već od 1856 godine ponovo postaje stanovnik Beograda koji više neće napuštati.

Usamljen, jer poroda nisu imali, Kolarac donosi odluku da se više ne ženi i sav se posvećuje poslu. Počinje da trguje šalitrom, solju i nekretninama tako da sedamdesetih godina pretprošlog veka ulazi u krug najbogatijih ljudi tadašnje Srbije.

Pred kraj života zbog navodnog učešća u Topolskoj buni (dinastička borba Obrenovići protiv Karađorđevića) Kolarac je osuđen na pet godina robije ali ga puštaju nakon nekoliko meseci. Nažalost, ubrzo se i upokojio, 6.oktobra 1878 godine.

Otvaranje Kolarčevog testamenta mnogobrojna rodbina je čekala sa nestrpljenjem. Duboko razočarani saznanjem da je Kolarac sve ostavio srpskom narodu krenuli su u bitku radi obaranja testamenta. Sudski sporovi na raznim nivoima trajali su nekoliko godina da bi se na kraju u potpunosti ispoštovala poslednja volja jednog od najvećih srpskih dobrotvora.

Fond za podizanje srpskog univerziteta i Književni fond Ilije M.Kolarca su dva fonda koji čine osnovu Kolarčeve zadužbine. Fondovima je Kolarac ostavio veliki kapital ali su oni ustrojeni tako da je kapital trebalo stalno uvećavati i naravno paziti da profit ne ode na pogrešnu stranu.Upravo stoga u Upravne odbore fondova birani su najumniji Srbi.


Odbor Kolarčeve zadužbine je 1927 godine doneo Odluku o podizanju Kolarčevog univerziteta u Beogradu u kome bi se organizovali kursevi, predavanja i sl. a sa ciljem da se kroz prosvetno-pedagošku misiju što više poradi na sveukupnom obrazovanju srpskog naroda.

Književni fond je osnovao Kolarac još 1861 godine. Te godine je na Vidovdan doneo odluku da svake godine izdvoji po 100 dukata u vidu potpore književnicima. Nakon Kolarčevog upokojenja ovaj fond je testamentom obogaćen za 10.000 dukata. Interesantna je jedna od klauzula testamenta gde se posebno naglašava da novac iz Fonda mogu dobiti srpski pisci isključivo za dela pisana na čirilici. Izdavačka delatnost ovog fonda je za ono vreme impresivna. Do 1914 godine izdato je više od 120 naslova a sličnim tempom nastavljeno je i posle Prvog svetskog rata. Za života Kolarac je osnovao još dva Fonda.

Fond za pomen poginulim Srbima u bojevima za oslobođenje Srbije od 1804 do 1815 godine nastao je 1857 godine a Kolarcu se oduševljeno priključuje kao darodavac i suosnivač Toma Vučić Perišić. Četiri godine kasnije u Novom Sadu Matica Srpska organizovala je proslavu Sto godina od rođenja Save Tekelije i tom prilikom pokrenuta je inicijativa da se osnuje Pravna akademija i Fond za istu. Na proslavi se pored mnogih znamenitih ljudi našao i naš Kolarac koji odmah prilaže 400 dukata. Do realizacije ove zamisli nije došlo a Kolarčev prilog ostao je Matici Srpskoj koja ga je verujemo pametno utrošila.

Vredan pažnje je i Kolarčev poklon Srbiji uoči Srpsko – turskog rata (1876-1878) u visini od 10.000 dukata, iako je od njega samo traženo da da zajam državi.Šta je još sve i kome Kolarac tokom svog života nesebično darivao bar za sada ostaje neizvesno. Pričalo se da je imao svesku gde je sve donacije isključivo radi svoje evidencije pedantno beležio ali je ona netragom nestala.

Smatramo da je ono što znamo i više nego dovoljno da se njegovo ime nađe na listi srpskih besmrtnika.

O životu i delima ovog nadasve plemenitog čoveka, koji je prema sebi bio izuzetno strog i koji se nije bojao rada, možemo više saznati iz knjige Milana Đ.Milićevića – Ilija M. Kolarac, dobrotvor srpske prosvete izdate u Beogradu 1896 godine.

U ova sadašnja smutna vremena, čekajući neke nove kolarce, ovaj kratki životopis završavamo NJegoševim rečima : ''.... imao se rašta i roditi !''.

(Autor: Nikola Vlajić, izdavač: Zavod za zaštitu spomenika kulture Pančevo)